Literatuur · Satire · Propria Cures Serie
Propria Cures
Mensje van Keulen en Bob Polak portretteren tien markante oud-redacteuren van het satirische weekblad Propria Cures. Hun geestige en persoonlijke teksten worden gecombineerd met expressieve portretten van Dirk Wiarda. Dit handgemaakte MatchBoox-miniatuurboek telt 20 uitvouwbare pagina’s, zit in een karakteristiek luciferdoosje en wordt geleverd in een luxe geschenkdoos.
Mensje van Keulen en Bob Polak brengen in deze MatchBoox tien markante oud-redacteuren van het legendarische studentenweekblad Propria Cures opnieuw tot leven. Hun korte portretten combineren persoonlijke herinneringen, scherpe observaties, literaire geschiedenis en de tegendraadse humor die al sinds 1890 met het blad verbonden is. De expressieve portretten van Dirk Wiarda geven ieder personage een eigen gezicht.
Het gezicht van Propria Cures
Propria Cures is meer dan een tijdschrift. Het blad vormde generaties schrijvers, journalisten, dichters, tekenaars en polemisten. De redacteuren leerden er schrijven door elkaar uit te dagen, te bespotten, te verbeteren en soms genadeloos af te vallen.
Mensje van Keulen en Bob Polak kennen die wereld van binnenuit. Beiden waren redacteur van het Amsterdamse blad. In deze uitgave beschrijven zij tien voormalige redacteuren die ieder op hun eigen manier deel uitmaakten van de geschiedenis en identiteit van PC.
De teksten zijn persoonlijk zonder sentimenteel te worden. Bewondering, ergernis, humor en herinnering bestaan naast elkaar. Zo ontstaat geen officiële geschiedenis, maar een verzameling menselijke portretten vol eigenaardigheden en onverwachte details.
Een kweekvijver voor schrijvers
Sinds de oprichting in 1890 heeft Propria Cures een bijzondere positie binnen de Nederlandse literatuur en journalistiek. Het blad biedt jonge schrijvers de ruimte om te experimenteren, te provoceren en een eigen stem te ontwikkelen.
De redactie functioneert traditioneel als een eigenzinnige gemeenschap waarin literaire ambitie, vriendschap, rivaliteit en spot dicht bij elkaar liggen. Het blad neemt niets zonder meer aan, ook zichzelf niet.
Veel voormalige redacteuren groeiden later uit tot bekende auteurs, journalisten, cabaretiers en kunstenaars. Deze MatchBoox richt zich niet alleen op hun latere bekendheid, maar juist op de persoonlijkheden die achter de namen schuilgingen.
De makers van dit miniatuurboek
Auteur
Mensje van Keulen
Mensje van Keulen schrijft over de oud-redacteuren met psychologisch inzicht, onderkoelde humor en aandacht voor de kleine details waarmee een persoonlijkheid zichtbaar wordt.
Auteur en samensteller
Bob Polak
Bob Polak verbindt zijn eigen herinneringen aan de redactie met zijn kennis van de geschiedenis van Propria Cures. Hij verzorgde tevens de samenstelling van de uitgave.
Kunstenaar
Dirk Wiarda
Dirk Wiarda portretteerde tien voormalige PC-redacteuren. Zijn expressieve gezichten combineren herkenning met vervorming, humor en een scherp oog voor karakter.
Over Mensje van Keulen
Mensje van Keulen is schrijver van romans, verhalen, gedichten en kinderboeken. Zij was van 1970 tot 1973 redacteur van Propria Cures en later verbonden aan het literaire tijdschrift Maatstaf.
In 1972 debuteerde zij met de roman Bleekers zomer. Haar werk wordt gekenmerkt door psychologische scherpte, droge humor en aandacht voor mensen die zich niet zonder meer thuis voelen in hun omgeving.
Voor haar gehele oeuvre ontving zij de Constantijn Huygens-prijs. In deze MatchBoox keert zij terug naar de omgeving waarin haar schrijverschap mede werd gevormd.
Over Bob Polak
Bob Polak is schrijver, publicist, satiricus en samensteller van literaire en historische publicaties. Hij was van 1973 tot 1975 redacteur van Propria Cures en bleef daarna nauw betrokken bij de geschiedenis van het blad.
Samen met Lucas Ligtenberg publiceerde hij Een geschiedenis van Propria Cures 1890–1990. Ook was hij medeoprichter van het literair-satirische tijdschrift De God van Nederland.
Als bedenker en samensteller van MatchBoox brengt Polak teksten en beeldende kunst samen in handgemaakte miniatuuruitgaven. Voor dit boek combineerde hij zijn kennis van PC met herinneringen aan de mensen achter het blad.
De portretten van Dirk Wiarda
Dirk Wiarda was schilder, graficus en schrijver. Zijn werk bevindt zich tussen realistische observatie en ironische vervorming. Gezichten blijven herkenbaar, maar worden tegelijk vergroot, uitgerekt of teruggebracht tot enkele opvallende trekken.
De portretten in deze MatchBoox zijn uitgevoerd in krachtige zwarte lijnen met rode accenten. Ogen, neuzen, kapsels en brillen worden grafische tekens waarmee het karakter van de geportretteerde onmiddellijk zichtbaar wordt.
Wiarda maakt geen neutrale afbeeldingen. Zijn portretten lijken de personen te bekijken met dezelfde nieuwsgierigheid en ironie waarmee de teksten hen beschrijven.
Tien redacteuren, tien karakters
Ieder tekstfragment concentreert zich op een andere oud-redacteur. Sommige figuren worden herinnerd vanwege hun scherpe pen, andere vanwege hun gedrag, stem, uiterlijk of opvallende positie binnen de redactie.
De verhalen laten zien hoe sterk een tijdschrift wordt gevormd door individuele persoonlijkheden. Een redactie is niet alleen een verzameling teksten, maar ook een ruimte vol conflicten, grappen, loyaliteiten en gedeelde herinneringen.
Van Keulen en Polak maken zichtbaar dat de geschiedenis van Propria Cures uiteindelijk een geschiedenis van mensen is.
Tekst en portret naast elkaar
De leporello wisselt tekstblokken af met smalle portretten. Daardoor wordt de lezer voortdurend uitgenodigd om de beschrijving met het afgebeelde gezicht te vergelijken.
Soms lijkt het portret een tekst te bevestigen. Op andere momenten voegt het juist een raadselachtige of komische tegenstelling toe. De geportretteerden kijken ernstig, achterdochtig, afwezig, zelfverzekerd of verbaasd uit het boekje.
De combinatie maakt iedere bijdrage tot een klein literair en visueel karakteronderzoek.
Een grafische redactiegalerij
Het binnenwerk heeft een zachtroze basiskleur, waarop zwarte teksten en portretten sterk afsteken. Rode lijnen omlijsten de afbeeldingen en zorgen voor een visuele verbinding tussen de afzonderlijke gezichten.
De lange harmonicavorm verandert het boekje in een kleine tentoonstelling. Wanneer de leporello volledig wordt uitgevouwen, staan de oud-redacteuren als een eigenzinnige redactiegalerij naast elkaar.
De omslag verwijst met historische afbeeldingen en typografische ornamenten naar de lange geschiedenis van het blad.
Herinnering zonder heldenverering
De makers presenteren de oud-redacteuren niet als onaantastbare literaire monumenten. Hun talenten worden beschreven, maar ook hun eigenaardigheden, zwakheden en onderlinge verhoudingen.
Juist die mengeling van bewondering en relativering past bij Propria Cures. Een blad dat anderen scherp beoordeelt, moet ook zijn eigen geschiedenis met humor kunnen bekijken.
Zo wordt de MatchBoox tegelijk een eerbetoon en een vriendelijke ontregeling van de officiële literaire geschiedschrijving.
Onderdeel van de Propria Cures Serie
Deze uitgave maakt deel uit van de Propria Cures Serie. In de reeks verschijnen verschillende literaire en satirische bijdragen die samen de geschiedenis, humor en creatieve invloed van het tijdschrift zichtbaar maken.
Naast Mensje van Keulen en Bob Polak bevat de serie bijdragen van Fokke & Sukke, Henk Spaan en Lévi Weemoedt. Iedere MatchBoox belicht een andere kant van het blad: portretkunst, cartoons, voetbalpoëzie en tragikomische gedichten.
Samen vormen de boekjes een compacte staalkaart van de vele stemmen en stijlen die uit Propria Cures zijn voortgekomen.
Kenmerken
- Teksten van Mensje van Keulen en Bob Polak
- Tien portretten van voormalige redacteuren van Propria Cures
- Portretkunst van Dirk Wiarda
- Een literaire combinatie van herinnering, satire en geschiedenis
- Persoonlijke karakterbeschrijvingen met onderkoelde humor
- Grafisch binnenwerk in zwart, rood en zachtroze
- Onderdeel van de Propria Cures Serie
- Uitgevoerd als een uitvouwbare leporello
- Handgemaakt miniatuurboek in een karakteristiek luciferdoosje
- Een bijzonder cadeau voor liefhebbers van literatuur, satire en tijdschriftgeschiedenis
