Beeld · Ten afscheid
Eric J. Coolen verbeeldt de laatste treinreis van Antoon Coolen in scherp zwart-wit. Rails, ramen, herinneringen en menselijke silhouetten vormen een filmische leporello bij de poëtische tekst van Stef Bos. Dit handgemaakte MatchBoox-miniatuurboek telt 20 uitvouwbare pagina’s, zit in een karakteristiek luciferdoosje en wordt geleverd in een luxe geschenkdoos.
Eric J. Coolen maakt van Hoe valt een schrijver uit de trein? een zwart-witte reis waarin ieder raam, iedere deur en iedere spoorlijn naar het onvermijdelijke einde lijkt te wijzen. De illustraties bewegen als filmbeelden langs de vouwen van de leporello.
De omslag wijkt bewust af van het binnenwerk. Een trein rijdt frontaal door een oranje avondlandschap. Bovenleiding, bomen en rails vormen donkere silhouetten tegen de warme lucht. De trein lijkt tegelijk aan te komen en op de kijker af te stormen.
Na het openen verdwijnt de kleur. Het binnenwerk bestaat vrijwel volledig uit zwart en wit. De harde contrasten maken de wereld sober en gespannen en geven Stef Bos’ korte versregels een visuele stilte.
Kenmerken van dit miniatuurboek
- Illustraties van Eric J. Coolen
- Een doorlopende zwart-witcompositie
- Treinen, rails, ramen en deuren als terugkerende motieven
- Portretten en silhouetten van de reizigers
- Tekst van Stef Bos
- Over de laatste treinreis van Antoon Coolen
- Onderdeel van de categorie Ten afscheid
- Uitgevoerd als een uitvouwbare leporello
Over Eric J. Coolen
Eric J. Coolen is illustrator, tekenaar en beeldend kunstenaar. Zijn werk is herkenbaar aan heldere contouren, nauwkeurige observatie en een sterke belangstelling voor architectuur, muziek, literatuur en cultureel erfgoed.
Voor deze uitgave kiest hij voor een uitzonderlijk hard contrast. Grijstinten zijn vrijwel afwezig. Gezichten, treinstellen en interieurs worden opgebouwd uit zwarte vlakken en uitgespaard wit, waardoor de beelden een grafisch en filmisch karakter krijgen.
De illustrator is een verre verwant van Antoon Coolen. Daardoor krijgt het beeldverhaal naast zijn artistieke functie ook het karakter van een persoonlijk eerbetoon.
De makers van dit miniatuurboek
Illustrator
Eric J. Coolen
Eric J. Coolen maakte de zwart-witte beeldstrook. Met scherpe uitsneden, herhaalde verticale lijnen en filmische close-ups brengt hij de spanning van de treinreis stap voor stap dichter bij de fatale deur.
Auteur
Stef Bos
Stef Bos schreef het gedicht over de mogelijke gedachten en herinneringen van Antoon Coolen tijdens zijn laatste reis. Zijn korte regels geven de tekeningen ruimte om het verhaal visueel voort te zetten.
De trein op de omslag
De omslag toont de trein van voren. Daardoor kijkt de lezer niet mee vanuit de wagon, maar staat hij aanvankelijk buiten op het spoor. De naderende locomotief vult een groot deel van het beeld en maakt de beweging onontkoombaar.
De warme oranje achtergrond roept een late middag of avond op. Tegen die lucht staan bovenleidingen en bomen als zwarte silhouetten. Het licht is aantrekkelijk, maar krijgt door de positie van de trein ook iets dreigends.
De titel ligt over de rails en volgt de richting van de trein. Beeld en typografie leiden de blik naar hetzelfde verdwijnpunt.
Van buiten naar binnen
De beeldstrook begint met spoor en trein en beweegt daarna het interieur in. Ramen, banken en smalle gangen vormen het kader waarbinnen de reiziger zich verplaatst.
De overgangen worden niet zacht gemonteerd. Iedere vouw werkt als een nieuwe uitsnede: een trein, een gezicht, een raam, een handeling. Daardoor ontstaat het ritme van afzonderlijke filmshots.
Toch blijft de hele compositie verbonden door de zwarte achtergrond. De wagon wordt één lange, donkere ruimte waarbinnen het wit van ramen, gezichten en deuren steeds sterker oplicht.
De bril als motief
Een groot gezicht met opvallende brillenglazen neemt een belangrijk deel van de compositie in. De bril verwijst naar het kijken dat in de tekst voortdurend centraal staat: naar buiten kijken, in gedachten afdwalen en proberen helder te zien.
De glazen worden bijna zelfstandige vormen. Hun ronde lijnen contrasteren met de rechte kaders van ramen, deuren en wagons. Het menselijke gezicht wordt zo tegenover de mechanische structuur van de trein geplaatst.
Wanneer de hoofdpersoon later zijn bril poetst, krijgt het motief een extra betekenis. Scherp zien blijkt geen bescherming tegen verwarring, herinnering of noodlot.
Ramen als schermen
De treinramen functioneren als kaders binnen het boek. Ze laten een deel van de buitenwereld zien, maar begrenzen die tegelijkertijd. Het landschap wordt gereduceerd tot flitsen en silhouetten.
De ramen lijken ook op filmschermen. Terwijl de trein beweegt, volgen beelden elkaar automatisch op. De reiziger hoeft alleen te kijken, maar kan niet bepalen welk beeld verschijnt of hoe lang het zichtbaar blijft.
Dat principe sluit aan bij de herinneringen in de tekst. Een schoolbank, een vogel, een eerste zoen en literaire personages verschijnen als korte fragmenten zonder volledige verklaring.
Een zwart-witwereld
Door vrijwel alle kleur weg te laten, maakt Coolen de beelden tijdloos. De treinreis behoort tot een concreet historisch moment, maar de visuele taal verwijst ook naar film noir, oude krantenfoto’s en grafische romans.
De zwarte vlakken geven gewicht aan de wagon en de figuren. Het wit lijkt niet alleen licht, maar ook leegte: het uitzicht achter een raam, een open deur of het verblindende zonlicht vlak voor de val.
De beperking tot zwart en wit voorkomt afleiding. Iedere lijn en ieder silhouet draagt direct bij aan beweging, richting of spanning.
De man met de krant
De tekst noemt een medereiziger die een krant leest. In de illustraties verschijnt de menselijke aanwezigheid in fragmenten: een profiel, een lichaam tussen banken, een figuur die door een smalle doorgang wordt gezien.
De krant brengt de buitenwereld de trein in. De voorpagina meldt onrust in België, maar de lezer blijft verdiept in het papier. Daardoor ontstaat een pijnlijk contrast tussen groot openbaar nieuws en het persoonlijke drama dat zich enkele meters verderop ontwikkelt.
De medereiziger wordt geen getuige die het raadsel oplost. Hij is vooral onderdeel van de gewone wereld die doorgaat terwijl een ander mens verdwijnt.
Verticale lijnen en naderend gevaar
De beeldstrook wordt gedomineerd door verticale vormen: raamstijlen, deuren, palen, bovenleiding en de randen van de vouwen. Ze verdelen de reis in korte, smalle momenten.
Naarmate de hoofdpersoon verder door de wagon loopt, worden die lijnen dwingender. Ze lijken doorgangen te vormen, maar ook barrières. De route vooruit wordt steeds smaller.
De deur aan het einde is opnieuw een rechthoekig wit vlak in een donkere omgeving. Wat eruitziet als een opening, blijkt de gevaarlijkste grens in het hele boek.
Het verdwijnpunt
Rails en bovenleidingen lopen in de laatste beelden naar een verdwijnpunt. Het perspectief trekt de blik vooruit, voorbij de wagon en voorbij het moment van de val.
De trein zelf rijdt door. Dat is een van de aangrijpendste eigenschappen van de compositie: de beweging stopt niet wanneer de mens verdwijnt. Rails, palen en landschap blijven hun richting volgen.
Zo maakt Coolen zichtbaar wat Stef Bos in woorden openlaat. Het leven van de reiziger wordt onderbroken, maar de wereld en de reis gaan verder.
Een zelfstandige MatchBoox-uitgave
Hoe valt een schrijver uit de trein? is als afzonderlijk miniatuurboek verkrijgbaar in de categorie Ten afscheid. MatchBoox voert daarnaast een aparte illustratorvariant onder de naam Eric J. Coolen.
De leporello brengt illustratie en poëzie samen in een compacte, filmische vertelling over kijken, herinneren en verdwijnen.
