Vier typografische werelden · Klank en letterbeeld
Huug Schipper verbeeldt de poëzie van Jan Hanlo
Huug Schipper vertaalt vier experimentele teksten van Jan Hanlo naar uitgesproken typografische beeldverhalen. Vier verschillende kleur- en letterwerelden maken klank, geheimschrift, dialect en herhaling zichtbaar. De vier handgemaakte MatchBoox-miniatuurboeken tellen samen 80 pagina’s. Elk boekje zit in een eigen karakteristiek luciferdoosje en samen worden ze geleverd in één luxe geschenkdoos.
Huug Schipper geeft vier experimentele teksten van Jan Hanlo ieder een eigen typografische vorm. Lettergrootte, lettertype, kleur, witruimte en herhaling maken de klank en structuur van de gedichten zichtbaar.
Typografie als beeld
De Jan Hanlo Serie bevat geen traditionele illustraties. De geschreven taal vormt zelf het beeldmateriaal. Woorden en letters worden vergroot, verkleind, gekleurd, herhaald en over elkaar geplaatst.
Schipper stemt de vormgeving af op het karakter van ieder gedicht. De vogelroep in De Mus krijgt een ander ritme dan het geheimschrift, de klankreeksen van Oote en het Antwerpse dialect.
Hierdoor ontstaan vier zelfstandige typografische beeldverhalen die samen één duidelijke serie vormen.
Kenmerken van de vormgeving
- Typografisch concept en vormgeving door Huug Schipper
- Vier verschillende kleur- en letterwerelden
- Letters en woorden als belangrijkste beeldelementen
- Afwisseling in lettergrootte, gewicht, plaatsing en kleur
- Visuele vertaling van ritme, herhaling, dialect en geheimschrift
- Vier horizontale composities in leporellovorm
- Beeld bij vier teksten van Jan Hanlo
- Complete serie met vier handgemaakte miniatuurboeken
De vier typografische beeldverhalen
De Mus
Warme beige, bruine, zwarte en oranjerode vlakken begeleiden de herhaling van “tjielp”. Verschillen in grootte, kleur en spatiëring geven iedere vogelroep een eigen nadruk.
Een paar vreemde teksten
Koele grijsblauwe vlakken tonen het gecodeerde eerste gedeelte, waarna zwart, oranje en lichtgeel de tweede code markeren. Gecodeerde en ontcijferde regels worden als afzonderlijke tekstlagen gepresenteerd.
Oote
Zwart, wit, paars en rood maken de klankreeksen zichtbaar. Grote woorden en kleine tekstgroepen wisselen elkaar af, waardoor tempo, volume en ritmische verschuivingen bijna hoorbaar worden.
Ontboezeming in het Antwerps
Olijfgroen, lichtgeel, paars en wit verdelen de liefdevolle dialecttekst in opeenvolgende passages. Het krachtige lettertype ondersteunt het directe karakter van de gesproken taal.
De vorm van een vogelroep
In De Mus keert vrijwel steeds hetzelfde woord terug. Schipper creëert variatie door de letters groter, kleiner, donkerder of anders gekleurd weer te geven.
De afwisseling tussen tekstvlakken en de getekende mus vormt een ritmische beweging. Aan het einde keert de vogel terug, waardoor het leporello visueel wordt afgerond.
Geheimschrift en ontcijfering
Een paar vreemde teksten bevat meerdere tekstniveaus. De gecodeerde regels worden gecombineerd met de ontcijferde woorden en met gedeelten die alleen als stippen of verschoven letters verschijnen.
De typografie maakt het verschil tussen code, uitleg en onderliggende gedichten zichtbaar zonder de raadselachtige aard van de tekst weg te nemen.
Klank zichtbaar maken
Bij Oote ontbreken gewone zinnen en een doorlopend verhaal. Lettergrootte, plaatsing en kleur nemen daarom een deel van de functie van interpunctie en betekenis over.
Grote rode lettergroepen kunnen als krachtige klanken worden gelezen, terwijl kleinere zwarte tekstregels een sneller of zachter ritme suggereren.
Dialect als typografische stem
In Ontboezeming in het Antwerps blijft de tekst herkenbaar als gesproken taal. De brede letters, compacte regels en sterke kleurvlakken geven de stem gewicht en nabijheid.
De wisseling van olijfgroen naar paars verdeelt het lange gedicht in visuele fasen en voorkomt dat de doorgaande ontboezeming één gesloten tekstblok wordt.
De makers van deze typografische serie
Huug Schipper
Huug Schipper (1953) is grafisch ontwerper bij Studio Tint in Den Haag en oud-docent typografische vormgeving aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Hij verzorgde het concept en de volledige vormgeving.
Jan Hanlo
Jan Hanlo (1912–1969) schreef de vier teksten. Zijn gebruik van herhaling, klank, geheimschrift en dialect biedt het uitgangspunt voor de verschillende typografische benaderingen.
Bob Polak
Bob Polak (1947) is schrijver-publicist. Hij bedenkt MatchBoox en verzorgde de samenstelling van deze complete serie.
Vier omslagen als typografische compositie
Ook de omslagen bestaan voornamelijk uit letters. Namen en titels zijn vergroot, gedraaid, overlappend geplaatst of in contrasterende kleuren uitgevoerd.
Iedere omslag heeft een eigen identiteit, maar het nadrukkelijke gebruik van typografie verbindt de vier boekjes tot één herkenbare verzameling.
Een uitvouwbaar taalexperiment
De leporellovorm geeft Schipper de ruimte om tekst over een lange horizontale compositie te verdelen. Ritme ontstaat niet alleen binnen de regels, maar ook tussen de afzonderlijke vouwen.
Volledig geopend laten de vier boekjes zich lezen als gedichten en bekijken als grafische composities. Daarmee sluit de vormgeving nauw aan bij Hanlo’s onderzoek naar wat taal en poëzie kunnen zijn.
