Vier gedichten · Taal, klank en geheimschrift
Jan Hanlo Serie
Vier eigenzinnige gedichten van Jan Hanlo, van het vogelgeluid in De Mus en de klankpoëzie van Oote tot het geheimschrift van Een paar vreemde teksten en het dialect van Ontboezeming in het Antwerps. Vier handgemaakte miniatuurboeken. De vier handgemaakte MatchBoox-miniatuurboeken tellen samen 80 pagina’s. Elk boekje zit in een eigen karakteristiek luciferdoosje en samen worden ze geleverd in één luxe geschenkdoos.
Vier eigenzinnige teksten van Jan Hanlo zijn samengebracht in een serie over vogelgeluid, geheimschrift, klank en dialect. De typografische vormgeving van Huug Schipper maakt van ieder gedicht een afzonderlijk uitvouwbaar beeldverhaal.
Vier manieren om met taal te spelen
Jan Hanlo onderzoekt in deze serie wat een gedicht kan zijn. In De Mus wordt vogelgeluid poëzie. Een paar vreemde teksten verbergt twee bestaande gedichten achter gecodeerde woorden.
Oote bestaat uit klanken, herhalingen en verschuivingen die zich niet tot één betekenis laten terugbrengen. In Ontboezeming in het Antwerps bepaalt het gesproken dialect het ritme, de spelling en de intimiteit van de tekst.
De vier teksten verschillen sterk van vorm, maar delen Hanlo’s aandacht voor hoe taal klinkt, beweegt en op papier verschijnt.
In deze serie
- De Mus
- Een paar vreemde teksten
- Oote
- Ontboezeming in het Antwerps
De vier miniatuurboeken
De Mus
Het roepen van een mus wordt weergegeven als een lange reeks variaties op “tjielp”. Kleine verschillen in spelling, ritme en herhaling maken van een alledaags vogelgeluid een eigenzinnig gedicht.
Een paar vreemde teksten
Schijnbaar onbegrijpelijke woorden verbergen delen van graven en je bent. Hanlo gebruikte een systeem waarbij klinkers grotendeels worden weggelaten en letters in het alfabet worden verschoven.
Oote
Klanken als “oote”, “boe”, “oe”, “eh”, “demband” en “kneu” worden herhaald, verlengd en gecombineerd. De stem, het ritme en de opeenvolging zijn belangrijker dan een vastomlijnde betekenis.
Ontboezeming in het Antwerps
Een liefdevolle ontboezeming voor Mai wordt volledig in Antwerps dialect geschreven. De spreektaal geeft het gedicht zijn persoonlijke toon, muzikaliteit en directe nabijheid.
Kenmerken
- Complete serie met vier teksten van Jan Hanlo
- Poëzie over klank, vogelgeluid, geheimschrift en dialect
- Typografisch concept en vormgeving door Huug Schipper
- Samenstelling door Bob Polak
- Vier duidelijk verschillende kleur- en letterwerelden
- Ieder boekje is uitgevoerd als een uitvouwbaar leporello
- Een bijzonder cadeau voor liefhebbers van poëzie, taal en typografie
Over Jan Hanlo
Jan Hanlo (1912–1969) was een avant-gardistische dichter. Zijn kleine oeuvre wordt nog altijd gelezen en geprezen.
Hanlo wordt geregeld tot de Vijftigers gerekend, maar zijn werk sluit door zijn taalspel, humor en absurdistische karakter ook aan bij het tijdschrift Barbarber van K. Schippers, J. Bernlef en G. Brands.
Zijn gedichten laten zien dat poëzie niet alleen uit beschrijvingen of gedachten hoeft te bestaan. Ook een vogelroep, een reeks klanken, een gecodeerde tekst of gesproken dialect kan poëtisch materiaal worden.
Vogelgeluid als gedicht
De Mus bestaat vrijwel volledig uit de klank “tjielp”. Door kleine veranderingen in spelling, groepering en ritme ontstaat toch een ontwikkeling.
Het gedicht registreert niet alleen het geluid van een vogel. Het onderzoekt ook wat er gebeurt wanneer een natuurlijke klank wordt opgeschreven en als poëzie wordt gelezen.
Poëzie in geheimschrift
Een paar vreemde teksten werd in 1955 gepubliceerd in het tijdschrift Podium. De woorden leken onbegrijpelijk, maar Hanlo legde in 1956 in een brief aan Leentje Gils uit dat het om geheimschrift ging.
Door de gecodeerde tekst te ontcijferen verschijnen gedeelten uit de gedichten graven en je bent. Beide fragmenten zijn tweemaal in de uitgave opgenomen.
Klank zonder vaste betekenis
In Oote worden losse klanken gerangschikt alsof het woorden en zinnen zijn. Herhaling, adem, tempo en uitspraak bepalen hoe de tekst wordt ervaren.
De afwezigheid van een vaste uitleg maakt de lezer ook luisteraar. De tekst kan hardop worden gelezen, ritmisch worden uitgevoerd of als typografische compositie worden bekeken.
De nabijheid van dialect
Ontboezeming in het Antwerps is geschreven in de klanken en spelling van de Antwerpse spreektaal. Het dialect geeft de liefdesverklaring een directe en persoonlijke toon.
De woorden lijken dicht bij een werkelijk uitgesproken stem te blijven. Daardoor ontstaat een ander soort muzikaliteit dan in de abstracte klanken van Oote.
De makers van deze serie
Jan Hanlo
Jan Hanlo schreef de vier teksten in deze serie. Zijn poëzie onderzoekt de grenzen tussen taal en geluid, betekenis en onzin, geschreven tekst en gesproken stem.
Huug Schipper
Huug Schipper (1953) is grafisch ontwerper bij Studio Tint in Den Haag en oud-docent typografische vormgeving aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Hij verzorgde het concept en de vormgeving.
Bob Polak
Bob Polak (1947) is schrijver-publicist. Hij bedenkt MatchBoox en verzorgde de samenstelling van deze serie.
Vier teksten om te lezen en te bekijken
De vier gedichten vragen ieder om een andere manier van lezen. Soms wordt de betekenis onmiddellijk duidelijk, soms moet een tekst worden ontcijferd en soms ligt de nadruk volledig op klank en ritme.
De uitvouwbare vorm maakt de lengte, herhaling en visuele opbouw van de teksten zichtbaar. Daarmee wordt de serie zowel een kleine poëzieverzameling als een typografisch experiment.
