Ten afscheid · Poëtische vertelling
Stef Bos verbeeldt in korte, poëtische regels wat er door Antoon Coolen heen kan zijn gegaan tijdens zijn laatste treinreis. Met contrastrijke illustraties van Eric J. Coolen ontvouwt het verhaal zich als een verstilde vertelling over kijken, herinneren en verdwijnen. Dit handgemaakte MatchBoox-miniatuurboek telt 20 uitvouwbare pagina’s, zit in een karakteristiek luciferdoosje en wordt geleverd in een luxe geschenkdoos.
In Hoe valt een schrijver uit de trein? verbeeldt Stef Bos de laatste minuten van Antoon Coolen als een reis door landschap, herinnering en tijd. Buiten het raam trekken wolkenluchten, een kerktoren, een dorp, grazende koeien en een wachtende fietser voorbij. Binnen dwaalt de schrijver af naar een schoolbank, een eerste zoen en personages uit een verhaal.
De trein rijdt verder terwijl de reiziger in gedachten ergens anders verblijft. Hij ziet wat buiten gebeurt, maar het landschap bereikt hem nauwelijks. Zoals een leven voorbij kan gaan wanneer iemand in de verte staart, zo schuiven heden en verleden in elkaar.
Dan staat hij op, poetst zijn bril en loopt waggelend door de wagon. Een man leest een krant. Metaal snijdt over metaal wanneer de trein een bocht neemt. De verkeerde deur gaat open, de zon verblindt en de schrijver verdwijnt. Wat overblijft is geen verklaring, maar een vraag.
Kenmerken van dit miniatuurboek
- Een poëtische tekst van Stef Bos
- Over de noodlottige val van schrijver Antoon Coolen
- Een vertelling over herinnering, afwezigheid en vergankelijkheid
- Met zwart-witillustraties van Eric J. Coolen
- Een filmische beeldstrook rond trein, wagon en spoor
- Onderdeel van de categorie Ten afscheid
- Uitgevoerd als een doorlopende uitvouwbare leporello
Over Stef Bos
Stef Bos is zanger, dichter en liedschrijver. Zijn teksten bewegen tussen melancholie, verwondering, herinnering en levenslust. Hij schrijft in een directe taal waarin eenvoudige beelden ruimte openen voor grotere vragen over identiteit, liefde, afscheid en tijd.
In dit miniatuurboek gebruikt Bos geen uitvoerige reconstructie van het ongeluk. Hij kiest voor verbeelding. De laatste treinreis wordt een innerlijke tocht waarin gewone waarnemingen en verre herinneringen zich met elkaar vermengen.
De sobere versregels volgen het ritme van een trein: korte observaties, herhalingen en onverwachte overgangen. Daardoor krijgt de tekst iets van een lied dat steeds verder beweegt, ook wanneer de hoofdpersoon zelf lijkt stil te staan.
De makers van dit miniatuurboek
Auteur
Stef Bos
Stef Bos schreef een poëtische verbeelding van Antoon Coolens laatste treinreis. Hij verbindt het voorbijtrekkende landschap met jeugdherinneringen, liefde, literatuur en de onopgeloste vraag naar het moment van de val.
Illustrator
Eric J. Coolen
Eric J. Coolen maakte de contrastrijke zwart-witillustraties. Trein, rails, wagon, ramen en gezichten worden teruggebracht tot scherpe vlakken en lijnen die de spanning van de laatste reis versterken.
Antoon Coolen onderweg
Antoon Coolen werd bekend als schrijver van romans en verhalen over het Brabantse land en dorpsleven. In het gedicht van Stef Bos verschijnt hij niet als publieke auteur, maar als een reiziger die alleen in een wagon zit en door zijn eigen gedachten beweegt.
De buitenwereld bestaat uit motieven die bij Coolens literaire landschap passen: een kerktoren, een dorp, koeien, een spoorwegovergang en een rivier. Het zijn herkenbare beelden, maar ze worden niet uitgewerkt tot een volledig panorama. Ze flitsen voorbij zoals herinneringen tijdens een reis.
Zo ontstaat een portret zonder biografische opsomming. Coolen wordt zichtbaar door wat hij mogelijk ziet, herinnert en denkt vlak voordat hij uit de trein verdwijnt.
Een landschap dat voorbijgaat
Het gedicht opent met de vraag waar de schrijver in gedachten was terwijl hij uit het raam keek. Die vraag bepaalt de hele vertelling. Zijn blik is naar buiten gericht, maar zijn aandacht beweegt weg van het onmiddellijke moment.
Wolkenluchten, een kerktoren, een dorp en grazende koeien volgen elkaar op. Bij een spoorwegovergang wacht een fietser tot de trein voorbij is. Voor die fietser is de trein een kort oponthoud; voor de reiziger binnen wordt dezelfde beweging onderdeel van zijn laatste tocht.
Het landschap krijgt daardoor twee tijden. Buiten duurt alles slechts enkele seconden. In het hoofd van de schrijver opent ieder beeld een veel langere reeks herinneringen en associaties.
Een lenteochtend in een schoolbank
De treinreis leidt de hoofdpersoon terug naar een lenteochtend op school. Een leraar legt een Duitse naamval uit, maar de leerling kijkt naar buiten. Op een tak bouwt een vogel een nest.
Ook hier valt de aandacht uiteen. Binnen bestaat de wereld uit grammatica, regels en uitleg. Buiten ontstaat iets levends. De vogel en het nest worden een beeld van vrijheid, groei en een toekomst die zich buiten het klaslokaal ontwikkelt.
De herinnering weerspiegelt de positie van de schrijver in de trein. Opnieuw bevindt zijn lichaam zich binnen een begrensde ruimte terwijl zijn gedachten naar buiten reizen.
Personages in een dorp aan een rivier
Misschien dacht Coolen niet aan zijn jeugd, maar aan karakters die hij in een verhaal had vastgelegd. Stef Bos laat die mogelijkheid open. Herinnering en literatuur zijn niet meer volledig van elkaar te onderscheiden.
Een schrijver bewaart mensen in taal. Een dorp, een rivier of een ontmoeting kan in een boek blijven bestaan nadat de werkelijke wereld is veranderd. Tijdens de treinreis lijken deze verzonnen of herinnerde figuren opnieuw aanwezig te worden.
De regel dat iemand soms ergens anders is, ook al is hij hier, vat de positie van de schrijver samen. Hij zit in de wagon, maar leeft tegelijk in landschappen en verhalen uit een andere tijd.
De eerste zoen
Wanneer de reiziger opstaat en zijn brillenglazen met een katoenen zakdoek poetst, duikt een andere herinnering op: een eerste zoen, lang geleden, op een zomeravond waarop alles groen was.
De herinnering is klein en zintuiglijk. Bos verklaart niet wie de geliefde was of hoe het verderging. Juist door die openheid krijgt het moment iets algemeens. Een eerste liefde kan tientallen jaren later onverwacht terugkeren door licht, kleur of beweging.
Het poetsen van de bril suggereert een poging om beter te zien, maar leidt niet tot meer helderheid. Terwijl de glazen schoon worden, trekt het bewustzijn verder het verleden in.
De verkeerde deur
Tussen de houten banken beweegt de schrijver door de wagon. Hij loopt langs een man die een krant leest. Op de voorpagina staat onrust in België. De buitenwereld dringt nog één keer binnen via een nieuwsbericht.
Dan klinkt het snerpende geluid van metaal op metaal. De trein rijdt door een bocht. De schrijver bereikt een deur die niet naar een volgende wagon of een veilige doorgang leidt.
De zon verblindt hem. Het licht dat eerder over het landschap viel, wordt nu een kracht die het zicht ontneemt. Daarna is er slechts de constatering dat de man verdwijnt.
Een vraag zonder antwoord
De titel is geformuleerd als een vraag: hoe valt een schrijver uit de trein? Het boekje geeft geen feitelijke verklaring. Het onderzoekt wat er mogelijk aan gedachten, herinneringen en beelden door hem heen ging voordat het gebeurde.
Daardoor verschuift de aandacht van de mechaniek van het ongeluk naar de mens die eraan voorafging. De val wordt niet beschreven als sensatie, maar als een onherroepelijke breuk in een reis die tot dat moment uit kleine, gewone handelingen bestond.
De vraag blijft bestaan nadat de laatste vouw is geopend. Juist doordat zij onbeantwoord blijft, krijgt zij ruimte om een vraag te worden over iedere onverwachte grens tussen leven en dood.
Een zelfstandige MatchBoox-uitgave
Hoe valt een schrijver uit de trein? is een afzonderlijk verkrijgbaar miniatuurboek in de categorie Ten afscheid. De officiële uitgave brengt de tekst van Stef Bos en de zwart-witillustraties van Eric J. Coolen samen in één uitvouwbare vertelling.
Het boekje is tegelijk een eerbetoon aan Antoon Coolen, een poëtische reconstructie van een onbekend moment en een beschouwing over de manier waarop een mens tijdens een reis door tijd en herinnering kan verdwijnen.
